Eczacı/Adli Bilişim Uzmanı Fatma Şeyma Alabay

Eczacı olmasa da eczane gibi çalışan bir mağaza hayal edebilir misiniz? Bu soru eczacının aradan çıkarıldığı noktasında mesleki geleceğe dair ciddi bir soru işareti bırakıyor.

Geleneksel eczanelerin aksine personelsiz, 7/24 açık ve tamamen yapay zekâ, sensör ile kamera teknolojileriyle çalışan yasal olarak ilaç tanımına girmeyen insan sağlığı ve kişisel bakımla ilgili ürünlerin satıldığı bir model belki de uzak bir gelecekte bizi beklemiyor. Neden mi?

Avrupa'da ve dünyanın çeşitli ülkelerinde uygulanan güncel "checkout-free" (kasasız/otonom) perakendecilik sistemini kullanan Portekiz'in başkenti Lizbon’un Parque das Nações bölgesinde 16 Temmuz 2026 tarihinde Avrupa'nın ilk tamamen otonom parafarmasisi kapılarını açtı.

Pharma&Go markası altında hizmet veren bu eczanenin sistemini daha yakından tanıyalım.

Projeyi bizzat hayata geçiren 20 yıllık eczacılık deneyime sahip Eczacı Catarina Dias, bu girişimini "Sağlık profesyonelleri, zamanlarını tamamen klinik görevlere ve hastalara doğrudan uzmanlık/ danışmanlık desteği vermeye ayırabilmesi işin ticari kısmında harcadıkları zamanı azaltan çözümlere giderek daha fazla yatırım yapıyoruz.”diye yanıtladı.

Portekiz merkezli otonom perakende teknolojileri lideri Sensei, eczaneye bilgisayarlı görü (computer vision) ve yapay zekâ altyapısı sağlarken Projenin eczane lojistiği ve entegrasyon ayağında, sağlık perakendeciliği çözümleri Glintt Life şirketi sunmaktadır.

Yapay zeka teknolojisiyle çalışan bu mağaza, ihtiyacınız olan ürünü bulmanıza yardımcı oluyor ve tüm süreci yönetiyor. Konsepti en basit haliyle anlamak için Temmuz 2026'da Portekiz'in başkenti Lizbon'da açılan Avrupa'nın ilk örneğine hayali bir yolculuk yapalım.

Günün herhangi bir saatinde bir vitamin veya bir cilt kremi satın almak için bu Lizbon'daki bu mağazanın kapısına gidiyorsunuz; içeride ne bir kasiyer var, ne bir eczacı, ne de güvenlik görevlisi vb.

Sistem en basit haliyle bilgisayarlı görü (Computer Vision) yoluyla kamera sizi sadece “izlemez" yapay zekâ, içeri girdiğiniz an size özel, anonim bir "iskelet haritası" (eklem noktalarından oluşan sanal bir çizim) çıkarır. Yüzünüzü kaydetmez veya kimliğinizi ifşalamaz; sadece "1 numaralı müşteri" olarak hareketlerinizi milisaniyelik hızla takip eder.

Kameraların tek başına yetersiz kalabilmesinden dolayı (örneğin elinizle ürünü kapatabilirsiniz) raflarda miligram hassasiyetinde ağırlık sensörleri(akıllı raf sensörleri) bulunur. Siz raftan bir bebek maması aldığınızda, raf yapay zekaya "Benden tam 400 gramlık bir nesne eksildi" sinyali gönderir. Kamera da el hareketinizi onayladığı an, o ürün şüpheye yer bırakmadan dijital sepetinize eklenir. Ürünü geri koyarsanız, ağırlık geri geldiği için sepetten anında silinir.

Son olarak Kamera görüntüsü ile raf ağırlık verisi yapay zekâ tarafından birleştirilir. Yan yana duran iki kişiden hangisinin ürünü aldığı, her iki verinin çakıştırılmasıyla %99.9 Sensör Füzyonu (Sensor Fusion) yoluyla doğruluğu tespit edilir.

Avrupa'da gece ve hafta sonu eczane hizmetleri yüksek sabit ücretler ve ek primlerle ücretlendirildiği için oldukça maliyetlidir. Portekiz'de hafta sonu ve gece çalışanlar için saat ücretine %50 ila %75 arasında değişen primler ödenmektedir. Bu oran diğer Avrupa ülkeleri ile kıyaslandığı zaman oldukça yüksektir. Lizbon’daki otonom parafarmasi modeli sayesinde gece ve tatil mesailerindeki insan gücü maliyetini düşürmeyi hedeflemiştir.

Bu sistemde yapay zekâ, hangi ürünün dakikada kaç adet satıldığını ve rafın ne zaman boşalacağını raporlamaktadır. Bu sayede sistemin lojistiği hızlı ve işlevseldir.

Bu otonom sistemle yıllarca tıp ve eczacılık eğitimi almış yüksek nitelikli sağlık profesyoneli olan eczacıların gün boyu şampuan satmak, barkod okutmak ve para üstü üstü hesaplamakla vakit kaybetmesinin önüne geçerek iş yükünü hafifletip hasta danışmanlığına ve klinik hizmetlere odaklanmasını sağlanmıştır.

Bu güncel gelişmeye Türkiye açısından bakarsak Lizbon’daki otonom parafarmasi modeli mevcut yasal düzenlemelerimiz doğrultusunda incelendiğinde, sistemin ülkemize birebir getirilmesinin önünde kesin hukuki engeller bulunmaktadır. Özellikle 6197 sayılı Kanun uyarınca, bir eczanenin açık olduğu saatlerde sahip ve mesul müdür olan eczacının bilfiil görevinin başında bulunması zorunludur.

Avrupa'da "parafarmasi" adı verilen ve reçetesiz sağlık ürünleri, dermokozmetikler satan ayrı bir mağaza durumu yasaldır. Türkiye'de ise 1262 sayılı Kanun gereği, bitkisel ilaçlar ve gıda takviyeleri dahil olmak üzere Sağlık Bakanlığı onaylı tıbbi ürünlerin münhasıran (sadece) eczanelerde satılması zorunludur.

Türkiye’de Eczane dışında bir dükkan açıp içine bu robotik sistemi kurduğunuzda ise yasal olarak gıda takviyesi, vitamin veya tıbbi cihaz satışı yapmanız Türk Eczacıları Birliği (TEB) ve İl Sağlık Müdürlükleri tarafından "halk sağlığını tehlikeye atmak" gerekçesiyle engellenir.

Bu uygulama Avrupa için ilk olma özelliği taşısa da Dünya’da ilk "checkout-free" teknolojisi örneği değildir. Amazon Go marketlerde bu sistemi kullanmış olsa da, bu teknolojinin sağlık ve eczacılık sektörüne uyarlanmış örnekleri oldukça yenidir.

Japonya'da Lawson gibi büyük mağaza zincirleri ve teknoloji şirketleri, 24 saat çalışan insansız eczane modelleri ve yapay zeka destekli robotik sistemler üzerinde çalışmaktadır.

Silikon Vadisi merkezli girişimi Queue'nun geliştirdiği "dünyanın ilk tamamen otonom robotik eczanesi" olarak tanımladığı bir sistemi 12.6 milyon dolarlık yatırım alarak büyük bir ulusal eczane zinciriyle anlaştı. Bu sistemle sahada bir eczacı bulunmasını gerektirmeyen robotik sistemleriyle reçeteli ilaçları otomatik olarak dağıtıyor, doğruluyor ve teslim ediyor.

Lizbon'daki örnek, "personelsiz perakende" modelinin sağlık sektöründeki ilk büyük uygulamasıyken Queue'nun yaptığı gibi reçeteli ilaçları robotik sistemlerde tamamen otomatikleştirmektedir. Lizbon’da ki girişim modeli eczacıyı eczacıyı rutin işlerden kurtarmayı amaçlarken iken; Queue’nin girişim modeli eczacıyı devre dışı bırakarak ve maliyetleri düşürmektir.

Hangisi gelecekte bir sistem olarak daha yaygın kabul gören tarafta yer alacak? Belki de asıl mesele, bu iki modelin nerede ve nasıl birleşeceği!

Rutin işlerin teknolojiye devredildiği bu gelecekte, eczacının asıl değeri klinik bilgisi, danışmanlığı ve insani teması olacak. Personelsiz eczane, eczacıyı işsiz bırakan değil, onu daha değerli kılan bir dönüşümün habercisi olabilir. Bu, mesleki uzmanlığınızın ne kadar kıymetli olduğunun en somut kanıtıdır belki de. Sonuçta bu iki model, eczacılığın geleceğine dair çok farklı iki senaryo sunmaktadır.

Kaynak:
https://tr.euronews.com/next/2026/07/16/avrupanin-ilk-tamamen-otonom-parafarmasisi-lizbonda-acildi
https://www.facebook.com/euronewsnext/posts/no-queues-no-waiting-no-staff-in-lisbon-this-parapharmacy-only-contains-the-prod/1646974597431234/
https://retailtechinnovationhub.com/home/2025/12/10/sensei-notches-up-a-retail-first-as-autonomous-pharma-and-go-store-goes-live-in-lisbon-portugal
https://www.sensei.tech/insights/sensei-pharma-go-and-glintt-life-launch-europes-first-autonomous-healthcare-store
https://retailtechinnovationhub.com/home/2025/12/14/sensei-powered-pharmaandgo-store-proves-that-autonomous-retail-is-moving-beyond-groceries-space#comments-693e5ffe6e4cea0cce712392