Eczacı/Adli Bilişim Uzmanı Fatma Şeyma Alabay
Antik Babil’de bugünkü anlamda diplomaları olan doktorlar yoktu. Tarihçi Herodot’un aktardığına göre, bir insan hastalandığında onu kentin en işlek meydanına yatırırlardı. Meydandan geçen her vatandaş hastanın yanına yaklaşır ve ona semptomlarını sorardı. Eğer geçen kişilerden biri geçmişte aynı hastalığı geçirmiş ya da çevresinde o hastalıktan iyileşen birini görmüşse, tecrübesini hastaya aktarırdı. Yani tarihin ilk teşhisleri, toplumun ortak hafızasının ve kolektif tecrübesinin bir araya getirilmesiyle (bir nevi ilkel konsültasyonla) konulurdu. Ancak tıp geliştikçe bu "meydan kültürü" değişti. 18. ve 19. yüzyıllarda tıp o kadar hızlı gelişti ki, tek bir doktorun dünyadaki tüm gelişmeleri bilmesi imkansız hale geldi.
Tıpta en yaygın ve en saygın geleneklerden biri konsültasyondur. Bir doktor, teşhisi zor veya nadir görülen bir vakayla karşılaştığında, hastanenin koridorundaki diğer uzman odalarının kapısını çalar. Farklı branşlardan doktorlar bir masanın etrafında toplanır, herkes kendi uzmanlık alanındaki bilgiyi ve geçmiş tecrübelerini masaya koyar. Ortak akılla en doğru teşhis bulunur.
Tıp dünyasının bu en saygın geleneği, bugün Google Gemini tabanlı yapay zeka sistemi AMIE (Articulate Medical Intelligence Explorer) ile birlikte dijital bir konsültasyon odasına taşınıyor. İnsanlığın yazdığı tüm tıp kitaplarını saniyeler içinde tarayıp hafızasında tutan kıdemli bir meslektaş gibi konuya dahil oluyor.
AMIE, tıp dünyasında “doktorlardan daha iyi teşhis koyan ve daha empatik olan algoritma” olarak en çok tartışılan konularından biri olmuştur. Google tarafından geliştirilen AMIE, sohbet yoluyla teşhis koyabilen, araştırma amaçlı bir yapay zeka sistemidir. Doğal ve empatik bir dil kullanarak hasta hikayesi alabilen bu sistem, PaLM 2 tabanlı büyük bir dil modeli (LLM) üzerine inşa edilmiş; MedQA (çoktan seçmeli tıbbi sorular), MultiMedQA (uzun formlu yanıtlar), MIMIC-III (epikriz özetleri) ve 89.027 gerçek hasta-hekim görüşmesi (ABD’de 10 yıl boyunca toplanmış ses kayıtları) gibi kaynaklarla ince ayar (fine-tuning) yapılmıştır. En önemli özelliklerinden biri, bir “eleştirmen” yapay zeka eşliğinde hem doktor hem de hasta rolünü oynayarak kendi kendini geliştirdiği iç ve dış self-play mekanizmasıdır. Yapılan çift-kör kontrollü simülasyonlarda (Kanada, Hindistan ve İngiltere’den 159 senaryo, 20 birinci basamak hekimi), AMIE’nin teşhis doğruluğu uzman hekimler tarafından değerlendirildiğinde birinci basamak hekimlerinden anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Uzman hekim değerlendirmesinde 32 eksenin 30’unda, hasta aktör değerlendirmesinde ise 26 eksenin 25’inde AMIE, hekimlerden üstün veya eşit performans göstermiştir. Bu başarılı sonuçlar Nature dergisinde yayımlanmıştır.
Tüm bu başarılarına rağmen, AMIE’nin bir sorunu gerçek dünyayla temas etmemiş olmasıdır. Gerçek klinikte hasta-hekim arasında yüz yüze iletişim, ses tonu, beden dili ve fizik muayene bulguları varken bu sistem gerçek hastalar yerine eğitimli hasta aktörlerle yapılmış simülasyonlar içerir. Hastanın geçmiş tıbbi kayıtlarına, laboratuvar veya görüntüleme sonuçlarına sahip olmadığı için de kör bir şekilde bilgi toplar ve zaman zaman gerçek dışı bilgiler üretebilir. Teşhis doğruluğu yüksek olsa da hastalık yönetim planı (ileri tetkik, tedavi seçenekleri) önerilerinde doktorların gerisinde kalmıştır. Yasal olarak ise AMIE’nin bir teşhis koyması veya tedavi önermesi mümkün değildir; bu yetki sadece lisanslı hekimlere aittir. Bu nedenle Google, AMIE’nin klinik versiyonu olan g-AMIE’yi hiçbir zaman doğrudan tıbbi tavsiye vermeyen, sadece hekim için bilgi toplayan bir asistan olarak tasarlamıştır.
Esasen AMIE, o konsültasyon masasına kendi ürettiği sıfırdan bir bilgiyi getirmez; masaya koyduğu her veri, dünün ve bugünün dünyasındaki binlerce doktorun makalelerinden, araştırmalarından ve vaka raporlarından derlenmiş bir kolektif hafızadır. Vaka tartışılırken tıpkı odadaki diğer uzmanlar gibi söz alan AMIE; paylaşılan semptom kombinasyonunun geçmiş klinik yayınlardaki ve dünyadaki benzer nadir vakalardaki tıbbi karşılıklarını saniyeler içinde bularak hekimlerin önüne olasılıklar halinde sunar. Nihayetinde, konsültasyon odasında fikir veren çok olsa da hastanın tedavisinden, ameliyatından ve canından hukuken sorumlu olan, son imzayı atan tek bir "Sorumlu Hekim" (Primary Physician) vardır. AMIE sadece o odadaki en hızlı veri sunan katılımcıdır; nihai karar mekanizması ve vicdani sorumluluk tamamen insana, yani sorumlu hekime aittir.
Kaynak:https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-gunumuz-hekimliginde-konsultasyon-60054.html
Tu, T., Schaekermann, M., Palepu, A., Saab, K., Freyberg, J., Tanno, R., ... & Natarajan, V. (2025). Towards conversational diagnostic artificial intelligence. Nature, 642(8067), 442-450.
Herodotos. Tarih. Çev. Müntekim Ökmen. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, I. Kitap (Klio), sayfa 197
