“Çalkantı dönemlerinde en büyük tehlike çalkantının kendisi değil, dünün mantığıyla hareket etmektir.”
— Peter Drucker
2002-2004 üniversite yıllarımda, çok değerli hocamız Esen Sungur’un sıkça söz ettiği isimlerden biri Peter Drucker’dı. Derslerin ötesinde yaptığımız sohbetlerde bize yalnızca eczacılığı değil; felsefeyi, tarihi, kültür ve sanatı da anlatır, ufkumuzu genişletirdi. Her zaman bizi besleyen, düşünmeye teşvik eden bir yol göstericiydi. (Kendisini saygı ve minnetle anıyorum.)
“Muhakkak okumalısınız çocuklar” diyerek Drucker’ın kitaplarını tavsiye ettiğini bugün gibi hatırlıyorum.
Aradan geçen yıllar boyunca birçok düşünürü okudum, birçok fikirle karşılaştım. Ancak Drucker’ın bu cümlesi bugün eczacılık mesleğinin içinden geçtiği dönemi anlatmak için hâlâ en güçlü ifadelerden biri gibi geliyor bana.
Geçtiğimiz günlerde Ecz. Alper Pehlivanlı’nın Özgür Köşe’de yayımlanan
“Pharmacy 5.0: Teknolojinin Gücüyle İnsan Odaklı Sağlık Vizyonu” başlıklı yazısını ilgiyle okudum.
Tam da aynı günlerde karşıma çıkan yeni bir bilimsel çalışma ise bu dönüşümün boyutlarını daha farklı bir açıdan değerlendirmeme neden oldu.
Araştırmacılar, dünyanın en prestijli yapay zekâ konferanslarında 2017-2025 yılları arasında yayımlanan 80 binden fazla bilimsel makaleyi incelemişler.
Ulaştıkları sonuç son derece çarpıcı:
Büyük değişimler yavaş yavaş gerçekleşmiyor.
Önce uzun yıllar boyunca görünmez kalıyorlar. Sonra bir eşik aşılıyor. Ve bir anda her şeyi değiştiriyorlar.
Araştırmacılar buna “faz geçişi” adını veriyor.
Bugün yapay zekâ tam da böyle bir kırılma noktasında bulunuyor.
Peki ya eczacılık?
Biz gerçekten yalnızca Pharmacy 5.0’a mı hazırlanıyoruz?
Yoksa farkında olmadan bir eczacılık faz geçişinin içine mi giriyoruz?
Artık mesele sadece dijitalleşmek değil.
Mesele, yapay zekâ ile birlikte çalışmayı öğrenmek.
Yapay zekâ araştırmalarında yükselen başlıklar:
• Reasoning AI (akıl yürütebilen yapay zekâ)
• Agentic AI (karar alıp görev yürütebilen otonom yapay zekâ)
• Multimodal AI (metin, görsel, ses ve veriyi birlikte işleyebilen yapay zekâ)
• RAG Sistemleri (harici bilgi kaynaklarıyla desteklenen yapay zekâ mimarileri)
• World Models (karmaşık sağlık süreçlerini ve olası sonuçları simüle edebilen yapay zekâ sistemleri)
Bugün teknoloji dünyasında konuşulan bu kavramlar, yarının sağlık sistemlerinin altyapısını oluşturacak.
Burada kritik soru şu:
Yapay zekâ eczacının yerini alacak mı?
Hayır.
Çünkü eczacılık yalnızca bilgi mesleği değildir.
Eczacılık aynı zamanda güven mesleğidir.
Bir algoritma ilaç bilgisini verebilir.
Ama kaygıyı anlayamaz.
Bir yazılım etkileşimleri hesaplayabilir.
Ama umudu hissedemez.
Bir makine veri üretebilir.
Ama güven inşa edemez.
Ancak burada başka bir gerçek daha vardır:
Yapay zekâ eczacının yerini almayabilir. Ama yapay zekâyı kullanan eczacı, kullanmayan eczacının yerini alabilir.
Türkiye eczacılığı bugün iki farklı yolun kesişim noktasında bulunuyor.
Birinci yol:
Bugünün sorunlarını konuşmak.
İkinci yol:
Bugünün sorunlarıyla mücadele ederken geleceği de tasarlamak.
Yalnızca yangın söndürerek şehir inşa edilemez.
Meslek örgütlerimizin, fakültelerimizin, akademimizin ve serbest eczanelerimizin önünde yeni bir sorumluluk bulunuyor:
Eczacılığı geleceğin sağlık ekosistemine hazırlamak.
Belki de önümüzdeki yılların en önemli meslek politikası sorusu şu olacak:
“Yapay zekâ eczacının yerini alır mı?” değil…
“Yapay zekâ çağında eczacılık hangi değeri temsil edecek?”
Çünkü teknoloji değişecek.
Araçlar değişecek.
Sistemler değişecek.
İş modelleri değişecek.
Ama insanın sağlık yolculuğunda ihtiyaç duyduğu güven değişmeyecek.
Ve o güvenin en erişilebilir adreslerinden biri olmaya devam edecek:
Eczane.
Peter Drucker’ın yıllar önce işaret ettiği tehlike bugün de karşımızda duruyor:
Dünün mantığıyla yarının dünyasında ayakta kalmaya çalışmak.
Belki de önümüzdeki yıllarda konuşacağımız şey Pharmacy 5.0 değil…
Eczacılığın kendi faz geçişi olacak.
Ve bu geçişte geleceği bekleyenler değil; geleceği tasarlayanlar öncü olacak.
Devridaim devam edecek…
Kaynak:*
Khanbayov, R. & Kurban, H. (2026).
Topical Phase Transitions in Artificial Intelligence Research.
https://arxiv.org/abs/2606.12828
